સંગ્રહ

શબ્દ સાધના પરિવારના કવિ મિત્રો સાથે એક મુલાકાત


ડીસા અને પાલનપુર, મારી લાગણીઓ સાથે જોડાયેલા બે નગરો. મોટેભાગે જવાનું થાય તો રોકાવાનું ન થાય એવું થતું હતું. આ વખતે મારા લંગોટિયા મિત્રો હિમાંશુ સુતરીયા, અરવિંદ કચ્છવા અને અશ્વિન ખત્રી સાથે સપરિવાર આખી સાંજ વિતાવવાનું નક્કી કરીને જ ગયેલો. અને ખરેખર મોજ મોજ કરી. ઘણી જૂની યાદોને વાગોળી અને નવા થયાં.

 

હું સવારે પહોચવાનો હતો એટલે બપોરનો સમય મળે તેમ હતો. આથી, મેં પાલનપુરના કવિમિત્રોને મળવાની ઈચ્છા સૌ પહેલા કવિ પરમ પાલનપુરીને જણાવી અને ત્યારબાદ શ્રી નરેન્દ્રભાઈ જગતાપ સાથે વાત થઇ અને એમને ખાસ રસ લઈને બધા કવિ મિત્રોને મળવાનો પ્રસંગ સાકાર કર્યો. બપોરે ૩.૩૦ નરેન્દ્રભાઈ મને લેવા આવ્યા અને એમના ઘરે પહોચ્યા. એક દ્વિચક્રીનો મિકેનિક લાગણીઓનું મીકેનીઝમ એના શ્વાસ-ઉચ્છવાસ સાથે નિભાવી રહ્યો છે અને કદાચ ઈશ્વરને પણ એટલે જ ઈચ્છા થઇ હશે તે, એમને ત્રણ દીકરીઓની લાગણીઓમાં ન્હાતા કરી દીધા હશે. એમનો એકદમ સાલસ, હસમુખો સ્વભાવ મને ખાસ સ્પંદનોમાં હલાવી ગયો.
શિવજી રાજપૂત, મારા મોસાળની શાળામાં શિક્ષક, છેક વાવથી આવ્યા હતા. એવી જ રીતે, નવા સિતારા પણ અદકી ચમક ધરાવતા કવિ પંકજ ગોસ્વામી છેક સંતાલપૂરથી મને મળવા પાલનપુર સુધી ૧૬ ડીગ્રી ઠંડીમાં બાઈક લઈને આવેલા. સાહિત્ય પ્રત્યેની એમની અભિરુચિ ખરેખર કાબિલે દાદ છે.
વડીલ કવિઓમાં શ્રી હરેશભાઈ ભાવસાર, મૌન પાલનપુરી. મુક્તકોના કવિ તરીકે એમનો પરીચય યાદ રહી જશે. શ્રી જગદીશભાઈ ઉપાધ્યાય, સ્થાનિક શૈક્ષણિક સંસ્થાના કારકૂન તરીકે સેવાઓ આપે છે અને સાથે શાળાનાં વિદ્યાર્થીઓને સાહિત્ય તરફ ઢાળવાનો સબળ પ્રયાસ કરે છે તે મને ખુબ આનંદદાયક લાગ્યું. એ તો સાથે જયેશ રાજગોર, ૧૧મા ધોરણના વિદ્યાર્થીને લઈને આવેલા. આજે ગઝલના ધસમસતા પ્રવાહમાં જયેશે મને ત્રણ સોનેટ પૃથ્વી છંદમાં બતાવ્યા. આશાસ્પદ છોકરો છે. યોગ્ય દિશામાં એને દોરવાણી મળે તો કાઠું કાઢે તેવો છે.
સમાજસાગર (વીકલી)ના તંત્રી અને ખુબ સારા વાર્તાકાર, બાળ ગીતકાર એવા પ્રવીણભાઈ જોશી “સાર્થક” સાથે ફોન પર વાત અવારનવાર થતી એટલે પરિચય તો હતો, પણ આજે રૂબરૂ મળતા એમ લાગ્યું કે શાંત વાતાવરણમાં સતત પ્રજ્વલિત પોચા રૂની દિવેટ છે – અવિરત પ્રકાશિત. સૌને પરદા પાછળ રહીને પ્રોત્સાહિત કરવાની એમની દિલેરીની હું બે મોઢે પ્રસંશા કરું છું. અને એમાં નરેન્દ્રભાઈ જગતાપ જેવા અનુભવી ધી હોમી રહ્યા હોય તો આ દીવાનું કોઈ હવા કશું બગડી શકે તેમ નથી.
એવા જ બે સાવ જુદા મિજાજના કવિઓ એટલે પરમ પાલનપુરી અને ઈશ્ક પાલનપુરી. બંને પોતપોતાની રીતે વોટ્સેપ ગ્રુપમાં કવિઓને માર્ગદર્શન આપે છે સાથે વિનમ્રતાથી સ્વીકારે પણ છે કે અમને સાચી દિશાના માર્ગદર્શનની જરૂર છે. બંને સાથે રહીને આવા કાર્યક્રમોને સુપેરે પાર પાડવામાં ખંતથી મહેનત કરે છે.
અનિલ લિમ્બચીયા “આંસુ” લાગણીઓની ધાર કાઢવામાં માહેર કવિ છે. એમણે છંદ શીખી લેવાનું મને વચન આપ્યું નથી પણ મેં લઇ લીધું છે. તો એવા જ નવા અવાજવાળા જલોત્રાના કવિ કમલેશ મકવાણા અને પાલનપુરના જ પીયુ પાલનપુરી પણ આશાસ્પદ કવિઓ છે.
મારી અંતરેચ્છા છે કે પાલનપુરનો શૂન્યાવકાશ ભરાય. ઘણું કામ કરવાની ખેવના છે. સમય સાથ આપશે તો જરૂર કરીશ જ. મારા એક શેર સાથે સૌ મારા કવિમિત્રોના પ્રેમને સ્નેહવંદન.

‘મંથનં તો ડીસાનો રહેશે સદા,

એના શિરે આ ગામનું દેવું છે.

– મંથન ડીસાકર

Advertisements

અભિનંદન અને શુભેચ્છાઓ !


મિત્રો, આપ સૌને જણાવતાં આનંદ થાય છે કે ફીલિંગ્સ દ્વારા આયોજિ…ત વાર્તા સ્પર્ધામાં ઘણી મોટી સંખ્યામાં વાચકો, નવોદિત લેખકોએ ભાગ લીધો હતો.એમાંથી આપણા શબ્દ સાધના પરિવારના વર્ષાબેન બારોટને પ્રથમ ઇનામ પ્રાપ્ત થયું છે એમની આ સિદ્ધિ બદલ સમગ્ર શબ્દ સાધના પરિવાર અભિનંદન પાઠવે છે અને શુભેચ્છાઓ આપે છે કે તેઓ શબ્દની સાધના કરતા કરતા ખુબ નામના અને પ્રતિષ્ઠા મેળવે. વધુમાં સમગ્ર શબ્દ સાધના પરિવાર ફીલિંગ્સ પરિવાર અને આયોજકો નો આભાર વ્યક્ત કરે છે કે તેમને આ ઉમદા તક પૂરી પાડી
ફીલિંગ્સ વિષે વધુ માહિતી આ લીંક પર ક્લિક કરવાથી મેળવી શકાશે
ફીલિંગ્સ મેગેઝીન

‘પાંગરતી કલમે…’-એક પરિચય


દિપ્તીબેન જી.સીંગ ,તીર્થગામ હાઈસ્કુલ મુ.પો તીર્થગામ તા.વાવ ખાતે શિક્ષીકા તરીકે ફરજ બજાવે છે.તેઓ ઉત્તરગુજરાત યુનિવર્સિટીના પીએચ.ડી ના વિધાર્થી છે અને ‘ગઝલ’તેમના અભ્યાસ અને રસનો વિષય છે.શબ્દ સાધના પરિવાર ના સભ્ય અને કવિ શ્રી શરદભાઈ કે.ત્રિવેદી ના પત્ની દિપ્તીબેને ‘પાંગરતી કલમે….’વાંચી જે પ્રતિભાવ[લેખીત] આપ્યો તે અત્રે પ્રસ્તુત છે.

બનાસકાંઠાના નવોદિત ગઝલ સર્જકોની કલમે લખાયેલ ગઝલ સંચય ‘પાંગરતી કલમે…’હમણાં વાંચવામાં આવ્યો.શબ્દ સાધના પરિવાર,બનાસકાંઠા દ્રારા પ્રકાશિત આ ગઝલ સંચયમાં તેર ગઝલસર્જકોની અડતાલીસ જેટલી ગઝલોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.આ તેર ગઝલકરો પૈકીના અગિયાર ગઝલકારો તો પાલનપુર નિવાસી છે.જ્યારે બાકીના બે ગઝલકારો ડીસા તાલુકાના ઝેરડા ગામના છે ઝેરડા નિવાસી ગઝલકાર રજ્યા રમેશભાઇ.પી પોતાને ‘ઈશ્ક’પાલનપુરી તરીકે ઓળખાવે છે આ બાબત સ્પષ્ટ કરી આપે છે કે પાલનપુરને ‘ગુજરાતી ગઝલનું પિયર’ કહેવામાં આવે છે તે યોગ્ય જ છે.

આ ગઝલ સંચયમાં આઠ ગઝલ સર્જકોની પાંચ-પાંચ ગઝલો,એક ગઝલ સર્જકની ત્રણ,એક ગઝલ સર્જકની બે અને ત્રણ ગઝલ સર્જકની એક-એક ગઝલનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.શબ્દ સાધના પરિવાર દ્રારા ચલાવાયેલ ગઝલ અધ્યયન કેન્દ્રના પરિપાક રૂપે આ ગઝલો રચાઈ છે અને ગ્રંથસ્થ થઈ છે એ આ પુસ્તકની આગવી વિશેષતા છે.

ગુજરાતી સાહિત્યમાં ગઝલ અત્યારે સૌથી વધુ ખેડાતો કાવ્ય પ્રકાર છે અને સાહિત્યના ભાવકોના દિલ સુધી પહોચ્યો છે.પાલનપુરની વાત હોય ત્યારે નવોદિતો તરફથી ગઝલ સંગ્રહ મળે તે આવકારદાયકની સાથે સાથે આનંદદાયક પણ.

આ ગઝલસંગ્રહની ગઝલો આશાસ્પદ છે નવોદિતો દ્રારા ટૂંકાગાળામાં સારું કામ થયું છે.શબ્દ સાધના પરિવારની ગઝલ નિષ્ડાનું એક સુંદર પરિણામ પ્રાપ્ત થયું છે એમ કહીએ તો કશું ખોટુ નથી.ભાવના વિનય,કલાત્મક શબ્દ ગુંથણી,નૂતન રદીફ-કાફિયાની યોજના વગેરે ધ્યાન ખેંચે છે.

તો મારે શું?,તો ગમે છે,તો પણ ઘણુંય છે,હુ શું કરું?,અમારી ગઝલમાં,ચાલ મન જઈએ હવે,તો લખુ જેવા રદીફમાં નાવીન્ય અને લય અનુભવાય છે તો કાફિયા પણ તરોતાજા છે .
શ્રી મહેશ મકવાણા પથ્થરો ફૂલ બન્યાની વાત કંઇક આ રીતે કરે છે

કલકલ ઝરણું, ઝળહળ રસ્તો,ઝીણું ઝાંઝર ગાન.
પથ્થર પથ્થર ફૂલ બન્યાની મૌસમ છલકે આજ.

તો પોતાના બીજા શેરમાં મહેશભાઈ પરમ સંતોષની વાત આ રીતે કરે છે.

આંખે સમાય એટલું આકાશ હોય બસ,
ને હો જમીન પગતળે તો પણ ઘણુંય છે.

‘શેષ’પાલનપુરીની ગઝલોમાં પ્રણયના રંગ અને વિરહની વેદના દ્રષ્ટિગોચર થાય છે.મોત જેવા સાશ્વત તત્વની વાત કરવાનું તેઓ ચૂકતા નથી઼

પળ પળ મહીં ઘટી રહી આ જીંદગી બરફ સમી,
સાંસો અગર થમે સમજ એ મોતની સમા હશે.

શરદ ત્રિવેદીની ગઝલોમાં વિષય નાવીન્ય અનુભવાય છે સાથે સાથે લગાત્મક લય સૌંદર્યની ઝાંખી થાય છે.ટૂંકી અને લાંબી બહેરમાં તેઓ બળુકું કામ કરે છે એમને મોરપીંછુ સતાવ છે.

યાદ ગોકુળની અપાવે મોરપીંછુ.
રે સખી મુજને સતાવે મોરપીંછુ.

ગઝલ સ્ફૂરવાનું કારણ આપતા શરદ ત્રિવેદી કહે છે

શબ્દથી સબંધ છે જૂનો ‘શરદ’
આ ગઝલ સ્ફૂરે નહી સગપણ વગર.

‘મન’પાલનપુરીની ગઝલોમાં આધ્યાત્મિકતાનો અનુભવ થાય છે

આંખો કરી દઉં બંધ તો ઉજાસ હોય છે.
અસ્તિત્વ તારું જેમ કે ચોપાસ હોય છે

પોતાના તખલ્લુસનો સુંદર વિનિયોગ પણ ‘મન’પાલનપુરી કમાલ છે.

તારું રટણ બસ દમ-બ-દમ ‘મન’થી થતું રહે,
જીવન મહીં જેમ શ્વાસને ઉચ્છવાસ હોય છે.

તો નરેન્દ્રભાઈ જગતાપ કવિતાના દ્રારે ઉભા રહેવા અડીખમ ચરણની માંગણી કરે છે.

કવિતાના દ્રારે ઉભો રહી શકું,
અડીખમ મને એ ચરણ આપજે.

કવિયત્રી વર્ષા બારોટનું ઋજું હદય ચોતરફ ફેલાયેલા હિંસા-આતંકથી ત્રસ્ત છે તેથી તેઓ લોહી વિહોણી ધરા શોધવાની વાત કરે છે.

ગમતી હવે મનને જગા ક્યાં?ચાલ મન જઈએ હવે.
લોહી વિહોણી ધરા ક્યાં? ચાલ મન જઈએ હવે.

તો ‘ઈશ્ક’પાલનપુરી ગઝલ લખવા માટે જાણે શરત મૂકતા હોય તેમ કહે છે

ભીતરે વાંઝણું રણ મળે તો લખું.
ને હરણ ઝાંઝવાને છળે તો લખું.

આવાં વધુ શેર નોધી શકાય તેમ છે પણ વિસ્તાર ભયે આટલુ બસ.કેટલીક ગઝલોમાં, શેરોમાં,ગઝલના પ્રાણતત્વનો અભાવ વર્તાય છે અને ગઝલ જાણે કે લગાગા-ગાલગાની રમત બનીને રહી જાય છે.ક્યાંકતો શેરના બંને મિસરાઓ વચ્ચે જાણ કોઈ સંબંધ જ ન હોય તેવું લાગે.

વિચારોની સ્પષ્ટતા કરતા અસ્પષ્ટતા પણ કેટલીક રચના માં દ્રષ્ટિગોચર થાય છે.ગઝલનું બાહ્ય સ્વરૂપ સિધ્ધ થાય છે પણ એનો આત્મા દેખાતો નથી,એ દ્રષ્ટિએ ગઝલ સ્વરૂપને સિધ્ કરવા નવોદિતોએ ગહન સાધના કરવી રહી,જ નિર્વ્યાજ,નિર્લેપ,દંભરહિત અને તપસ્યામય પ્રયત્ન કરવામાં આવે તો ગઝલ મહારાણીની કૃપા મેળવી શકાય ખરી. છંદ-બંધારણ શીખવાની વસ્તુ છે પણ સંવેદના તો આંતરિક પોતીકી હોવી ઘટે.એમાંય પાલનપુર પાસે ‘શૂન્ય’થી શરૂ કરી ‘મુસાફિર’ સુધીનો અમુલ્ય વારસો છે એને દિપાવવાનો છે.નવોદિતો

આ વારસાને ઉજાળશે અને વધુ ને વધુ સમૃધ્ધ બનાવશે એવી શ્રદ્ધા સાથે

જય ગઝલ

-દિપ્તી બેન જી.સીંગ
તીર્થગામ હાઈસ્કુલ,તીર્થગામ
તા.વાવ જી.બી.કે